Assos
Assos Tarihi
Assos Antik Kenti
Athena Tapınağı
Murat Hüdavendigâr Cami
Behramkale Köprüsü
Boston Müzesi Envanteri
Bir Portre
Assos Mutfağı
Assos Oteller & Pansiyonlar
Assos Resimleri
Sivrice
Apollon Smintheus
Babakale
Ziyaretçi Defteri
Telif Hakları © 2010.
Oğuz Savaş UYSAL
Yasal Uyarı

Athena Tapınağı, Anadolu'da Arkaik dönem Anadolu mimarisinin ilk ve tek Dor Tapınağıdır. Aynı zamanda Dor ve İon mimari özelliklerinin karıştırıldığı tek örnektir. İyon nizamlı tapınaklarda yer alan friz, Dor nizamlı olan bu tapınakta bezemeli olarak karşımıza çıkar. Bu özellikleri ile Tapınak Anadolu mimarlık tarihinde kendine özgün bir yer edinmiştir.(1)

Akropol, eski ve sönmüş bir volkan üzerinde yer almaktadır. Çevre tamamen trahit taşından bir oluşuma sahiptir. Ancak bu tepe ve çevresi, Eski Tunç çağı ve öncelerinde Megalitik Kültür’e sahip halklar tarafından kullanılmışlardır(2)

Athena Tapınağı inşaatı 6. yy ikinci yarısında başlamış olup MÖ 525 yılında tamamlandığı tahmin edilmektedir. Surların inşa edilmesin-den sonra kente ve denizlere hâkim bir konumda inşa edilen tapınak baş tanrı Zeus’un çok sevdiği kızı sanat, strateji ve barış tanrıçası Athena’ya ithaf edilmiştir. Athena Assos’un koruyucu tanrısıdır.
Tapınak Andezit taşından yapılmış olup Dor nizamlı ve Peripteros planlıdır. Tapınak kısa kenarda 6, uzun kenarda ise 13 adet dor düzenli sütun ile çevrelenmiştir. Tapınakta eski Yunan tapınaklarında bir gelenek olan tapınağın içinde veya dışında tanrılara adak sunmak için yapılan Altar’a rastlanmamıştır. Altar tapınak yapılmış olduğu zaman yapılmamış olabileceği gibi (Çok zor bir olasılık) Bizanslılar döneminde tahrip edilmiş de olabilir.(1)

Athena Tapınağı iki basamaklı bir krepice oturmaktadır. Bu iki basamaklı yükselti doğuda bir podyum biçimini alır. Basamaklar 28 cm yüksekliğindedir ve rıht yüzeyine, kabartma olarak polygonal desen yapılmıştır. Sütunların oluşturduğu stylobat yüzeyi 30x14 metre ölçülerinde ve 1/2.15 oranındadır. İç yapı 22x8 boyutunda ve 1/2.8 oranındadır. İç yapı pronaos (ön oda), ve naos denen kutsal odadan oluşur. Ön odanın iç genişliği 6.65 metre, derinliği 3.30 metre dir. Girişte duvar uçları (anta) arasında iki sütun vardır. Bu sütunlar 91 cm çapında ve 18 oluklu dor sütunlarıdır. Naos’a giriş 1.65 metre genişliğindeki, çift kanatlı olduğu düşünülen bir kapıdandır. Duvar taşları sökülerek başka yapılarda kullanılmış olduğu için bugün 66 cm kalınlığındaki Naos duvarının sadece yerdeki izi kalmıştır. Yapıyı çeviren sütun sıraları 6x13’er sütundan oluşmaktadır. Toplam 34 sütunun 32’sinin başlığı bugün sağlam olarak bulunabilmiştir. 4.30 metre yüksekliğindeki başlıksız sütunlar, başlıkla birlikte 4.78 metreye ulaşmaktadır. Sütun yüksekliği stylobat genişliğinin 1/3’üdür. (3)

Sütunlar 60 cm’den 1.40 cm’e kadar değişen yükseklikteki parçalardan oluşmaktadır. En alt çap 91 cm, en üst çap ise başlık altında 64 cm’dir. Entasis belirgindir. Sütunlar 16 olukludur, oluklar arası keskin sırt (arris) stylobat kenarına dik gelmektedir. Sütunlar arası, dar yüzeylerde merkezden merkeze 2.61 metre, yanlarda 2.45 metredir. Sütun sırası ile naos duvarı arası pteroma geniş bırakılmıştır (3.03 metredir). Naos’ta bulunan Helenistik Dönem çakıl mozaik döşeme ve tapınağın sunağı kazılarda ortaya çıkarılmış fakat daha sonra kaybolmuştur. Assos Athena Tapınağı planı açısından arkaik çağın özelliklerini yansıtır fakat mimarisi açsından bunları söyleyemeyiz.(3)

Mimari Yapısı

Assos Athena Tapınağı Tapınak plastik eserlerin stilinden anlaşıldığı üzere, en geç MÖ 525 yılında bitirilmiş olmalıdır. Akropol'de yer alan tapınakta çevredeki taş ocaklarından çıkarılan andezit taşı, kullanılmıştır. Oldukça dayanıklı ve işlenmesi zor bir taştır. Dayanıklılığı tapınağın günümüze ulaşmasın sağlarken, zor işlenmesine rağmen frizlerde tanrıların ve yarı tanrıların öykülerini anlatan kabartmalar çok iyi işlenmiştir. Bu tapınak Anadolu topraklarında Arkaik Dönem'de Dor düzeninde inşa edilmiş tek örnektir. Bunun yanı sıra Dor mimari üslubuna kabartmalı friz ve süsleme elemanları ile İon mimari ögelerinin katıldığı ilk örnektir.(4)

Tapınağın içi Opisthodomossuz tek mekâna sahiptir. Tapınak iki basamaklı bir krepise oturmaktadır. Yapının oturduğu yüzey 30.31x14.03 ölçülerindedir. Pronaos ve naostan oluşmaktadır. Tapınağın sütun sırası dar kenarlarda 6, uzun kenarlarda 13 adettir. Arşitrav üzerinde yer alan friz, plastik kabartmalar ile süslüdür. Frizde Herakles Kentauroslar mücadelesi, şölen sahnesi ve geyik, aslan, sphinks gibi hayvan kabartmaları yer alır [Serdaroğlu 2005:86-95]. MÖ 4. yy'a ait kent surları günümüzde halen ayaktadır [Sevin 2001a:70].(4)

1

Yrd. Doç. Dr. Figen ERDOĞDU - Ayvalık M.Y.O. Mimari ve Restorasyon Bölüm Başkanı

2

Ufuk Baş ARIĞ - Arkeolog - Sanat Tarihçi

3

Prof Dr Ümit SERDAROĞLU - Arkeolog 25 yıl Assos Kazı Çalışmaları Başkanı

4

TAY Projesi,Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri Projesi
Üst Resim: Osman ÇAPALOV
3-4 Nolu Fotoğraf: İstanbul Arkeoloji Müzesi Assos Salonu